Erich Fromm, Sevme Sanatı eserinde, “ Bilmek ve hala bilmediğimizi düşünmek en yüce marifettir. Bilmemek ve buna rağmen bildiğimizi düşünmek bir hastalıktır.” diyerek cahil cesaretine müthiş bir gönderme yapar. Hikâye bu ya gerçek olduğu da söyleniyor. Bir adam yüzüne limon suyu sürerek iki banka soygunu gerçekleştirir. Polisler tarafından yakalandığında şaşkınlık içinde “beni nasıl görebildiniz?” diye sorar (Çok şükür bizim toplumumuz henüz bu seviyede değil çünkü bizim hırsızımız gerçekten görünmez olduğunu sanıyor!). Çünkü adam limon suyunun garip bir kimyasal yapıya sahip olmasından sebep onu görünmez yaptığını zannediyor. Bu olaya verilecek standart tepki “yazık delirmiş, bunamış herhalde” deyip geçmektir. Ama iki sosyal psikoloji profesörü Dunning ve Kruger bu kuru cehaletin aşırı özgüvenli haline bilimsel bir temel oluşturacak çalışmayı literatüre geçiriyor. Cehlin cüreti olarak bilinen bu durumun kişinin yetersizliğini fark edemeyecek kadar bilgisiz olmasının onda üstünlük hissi yarattığını yani kişinin bilgi ve yetenek düzeyi ne kadar düşükse kendi becerilerini abartarak aşırı özgüven sergilediğini buna karşılık bilgili donanımlı kişilerin kendilerinden bir o kadar şüphe etmeye yatkın olduğunu deneylerle ortaya koyuyorlar. Kadim zamanlardan beri değişmeyen bu durum, akıllılar hep kuşku içindeyken aptalların küstahça kendilerinden emin olmasıdır. Cehalet cesurdur çünkü sonunun nereye varacağını umursamaz, tahmin edemez, yaptığının sonucuna katlanmaz bu yüzden gamsızdır. Her şeyi bilir, her konu hakkında yetkinliği vardır. Vitrine oynar, yaptığı en küçük bir işi cilalar, parlatır sürekli gündemde tutar, gündemde tutulur, yüksek sesle konuşmayı sever çünkü fark edilmelidir. Gür sedasının yanına imajını tamamlayacak kostümleri ekler, mesela şatafatlı girişleri vardır mekânlara, anons edilmeyi çok severler, cehaletten önce 5-10 konu girer bağlamı gerer, hazırlar gizi en yüksek seviyeye çıkarır sonra yanlarında tamamlayıcılarıyla gelir arkaları her daim güvendedir o bölümde de görevliler vardır. Cehaleti beslemek ve korumak esasen zordur ama sevenleri bunları severek isteyerek gönüllü yaparlar. Kalabalığa hitap etmeyi, video çekmeyi, her konuda görüş bildirmeyi sever. Her yaptıkları açıklama esasında çok önemlidir, zaten önemli konuların altını hep o çizer. Vasıfsız ve farkında da değildir. Minimum bilgiyle öz güvenin pik yaptığı nokta aptallığın aptallık dağının zirvesidir. İşte burada olduğunu bilmez kimse de ona söyleyemez. Kısaca cehalet halüsinasyonu farklıdır. Cahil olmak zordur esasında! Bireyin bilgisinin arttığı noktada ise öz güveninin düşmeye başladığı görülür. Umutsuzluk çukuru denilen yer tam da burasıdır. Öğrenmeye başladıkça bilmediğiniz ne çok şey olduğunu görüp yaşadığınız o umutsuzluk, diğer uç ise bilginin arttığı üstelik yanına deneyimlerin de eklendiği artık kendinize bilginize güvendiğiniz o nokta aydınlanma eğrisinde ne kadar yetkin uzman olsanız da aptallığın zirvesindeki öz güven eğrisi yine de sizden yüksektir. Tedavisi de yoktur ne yazık ki…
