Gelin son zamanlarda ülkemizdeki siyasi gelişmeleri fizikteki bir kuralla anlamaya çalışalım.
Elektrikte Faraday’ın bulduğu zıt elektromotor kuvveti (EMK), devrenin yanmaması için sistemin kendi içinde ürettiği bir fizik kuralıdır. Bu kural kendiliğinden zıt bir akım üreterek devredeki akımı baskılar ve devrenin aşırı akım çekmeden sağlıklı bir şekilde çalışmasını sağlar. Şayet bu olmazsa devre çok kısa sürede yanar. Mesleğim gereği bu kuralı düşünürken toplumun sosyal yapısına çok iyi bir örneklem olacağını fark ettim.
Elbette fizik yasaları ile toplumsal süreçler birebir aynı değildir. Burada amacım, Faraday'ın ve Lenz Yasası'nın ortaya koyduğu dengeleme mekanizmasını, toplumların sağlıklı işleyişinde gerekli olan çoğulculuk ve muhalefet kavramları için açıklayıcı bir metafor olarak kullanmaktır.
Şimdi bu fizik kuralını toplumun sosyal yapısına uyarlayalım. Toplumdaki zıt görüşler, tıpkı zıt elektromotor kanunu gibi bir güvenlik bariyeri görevini üstlenir. Şayet bu zıt görüşler engellenir ve susturulursa, baskın olan ses aşırı yükselerek tıpkı elektrik devresinin yanması gibi toplumda çok önemli kaoslara ve çatışmalara sebep olur.
Çünkü her konuda düzen, ancak zıtlıklarla sağlıklı bir şekilde varlığını sürdürür ve anlamını korur. Tıpkı gece ile gündüz, acı ile tatlı, sıcak ile soğuk gibi. Bunlar tek başına olduğunda hiçbirinin anlamı kalmaz. Düşünün, senenin 12 ayı kış olsaydı, yani yazı bilmeseydik kışı tarif edebilir miydik?
Bu kuralı teolojik açıdan düşündüğümüzde Kur'an'da Bakara Suresi 30. ayette geçen ifadelerin zıt elektromotor kuvvetiyle örtüştüğü görülür. Ayette Allah meleklere yeryüzünde bir halife yaratacağını söyler; melekler buna, yeryüzünde fesat çıkaracak bir varlığı neden yaratırsın diye karşılık verir. İşte bu diyalog karşı bir görüştür; Allah tarafından susturulmaz ve cezalandırılmaz. Allah sadece "Ben sizin bilmediklerinizi bilirim." der. Yani ilk muhalif ses o zaman başlar ve bu, sistemin çalışması için Allah'ın bir kuralıdır. Dikkat ederseniz muhalif ve muhalefet, halife kökünden (hlf) türemiş kelimelerdir. Yaratılacak olan insanın özünde halifeliğin, yani muhalif tarafının olacağı net bir şekilde anlaşılır.
Siyasette ve ülke yönetiminde muhalefetin çok önemli görevi vardır. Tıpkı zıt elektromotor kuvveti gibi sistemi denetleyen, yanlışı gösteren bir mekanizma işlevi görür. Biz buna siyasette güçler ayrılığı deriz. Gücü dengeleyen bir muhalefet yoksa otokrasi ve toplumsal çürüme kaçınılmaz olur.
Ama burada dikkat edilmesi gereken şey muhalefetin, zıt elektromotor kuvveti gibi sistemi yıkmak için değil, dengede tutmak ve yanlışı göstermek için var olduğudur. Yapıcı muhalefet susturulursa veya muhalefet görevi dışı söylemlerle meşgul olursa sistem çöker.
Muhalefetin önemini en güzel şekilde şu ayet açıklar: "Düşünüp öğüt alasınız diye her şeyi çift yarattık." (Zâriyât Suresi, 49. Ayet)
Çünkü zıtlıklar ve muhalefet, ilahi ve kozmik sistemin olmazsa olmaz kuralıdır.
