DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Prof.Dr.Mehmet Çavaş
Prof.Dr.Mehmet Çavaş
Giriş Tarihi : 27-10-2021 10:57

GEÇMİŞTEN BUGÜNE PARLEMENTER SİSTEM

İnsanlığın siyasi tarihinde ilk parlamenter sistem, İngiltere’de Magna Carta (Büyük sözleşme)’nın kabul edilmesi ile 1295 yılında Lordlar’dan oluşan ve “Model Parlamento” olarak adlandırılan Temsilciler Meclisidir. O döneme kadar mutlak güç olarak kabul edilen kralın yetkisinin tanrı tarafından verilmiş bir görev olduğu inancı yaygındı. Fakat imzalanan sözleşme ile bu inanç yıkılmış ve kral ile birlikte parlamento da yönetimde söz sahibi olmuştur. Bu uygulama ile parlamenter sistemin ilk ku­rumları oluşmaya başlamış ve 17. yüzyılda “altın çağını” yaşamaya başlayan parlamenter sistem, İngiltere’nin dışında Belçika, Norveç, Danimarka ve İsveç gibi diğer Avrupa ülkelerinde de uygulanmaya başlanmıştır. Fakat zamanla yürütmede ortaya çıkan iki başlılık, cumhurbaşkanının siyasal açıdan sorumlu olmayışı, bakanlar kurulunun yürütmedeki sorumluluğu ve yürütmenin yasamayı feshedebilmesi gibi bazı dezavantajlar nedeniyle parlamenter sistem tartışılır hale gelmiş, birçok batı ülkesi parlamenter sistemden vazgeçerek ya anayasal monarşiye ya da başkanlık veya yarı başkanlık sistemine geçmiştir. Bu gün dünyada parlamenter sistemin uygulandığı ülke sayısı oldukça az olmakla birlikte bu ülkelerde de kamu yönetim sistemi sağlam bir yasal zemin üzerine inşa edildiği için ciddi sıkıntıların yaşanmadığı görülmektedir.

Osmanlıda parlamenter sistem uygulamaları ilk defa 1876 Anayasası ile Türk anayasa hukukuna girmiş ve ilk meclis olan ‘meclis-i umumi’ 1877 yılında açılmıştır. Fakat ortaya çıkan olumsuzluklardan dolayı bir süre sonra meclis feshedilerek süresiz kapatılmıştır. Ancak 1909 yılında II. Meşrutiyetin ilan edilmesi ile Meclis-i Mebusan yeniden açılmış parlamenter sistem uygulanmaya başlansa da pek başarılı olduğu söylenemez. 1912’de patlak veren Balkan savaşları, akabinde I. Dünya savaşı ve daha sonra başlatılan milli mücadele yıllarında oluşturulan 1921 Anayasası ile yasama ve yürütme yetkilerinin yasama organında toplandığı bir “meclis hükümeti” sistemi kurulmuştur. Cumhuriyetin ilanı ve 1924 Anayasası ile birlikte hem meclis hükümeti hem de parlamenter sistemin özelliklerini taşıyan “karma bir sistem” benimsenmiş ve 1945 yılına kadar bu sistem uygulanmıştır. 1945 yılında Cumhuriyet Halk Partisi dışında Nuri Demirağ tarafından kurulan Millî Kalkınma Partisi’nin 1946 genel seçimlerine katılması ile birlikte Türkiye çok partili sisteme geçerek parlamenter sistemi yeniden uygulamaya başlamıştır. Merhum Adnan Menderes ve arkadaşları tarafından kurulan Demokrat Parti 1950 seçimlerinde tek başına iktidar olmuş, 1950-1960 yılları arasında ülkeyi yöneterek büyük ölçüde istikrarı sağlamasına rağmen 27 Mayıs 1960 askeri darbesi demokrasiyi rafa kaldırarak yönetime el koymuştur. Askeri yönetim tarafından hazırlatılan 1960 anayasası yürürlüğe girdikten sonra yeniden seçimler yapılmış ve yönetim sivillere bırakılmıştır. 12 Eylül 1980 askeri darbesine kadar geçen süreçte ekonomik, siyasi ve toplumsal istikrar sağlanamadığı gibi toplumsal kamplaşmalar sosyal olayları körüklemiş, ortaya çıkan kaos ortamı bir türlü engellenememiştir. Bu süreçte ortaya çıkan istikrarsızlık, toplumun ekonomik ve siyasi alanda çok ağır bedeller ödemesine neden olmuş, 12 Eylül 1980 darbesi ile demokrasi yeniden rafa kaldırılmış ve asker yönetime tekrar el koymuştur. 1983 yılında yapılan seçimlerde merhum Turgut Özal’ın kurduğu Anavatan Partisi tek başına iktidar olmuş ve 1991 yılına kadar ülkeyi yönetmiştir. 1991-2002 yılları arasında kurulan koalisyon hükümetleri de istikrarı sağlayamadığı için ne yazık ki bu dönemde de ekonomik krizler, siyasi ve hükümet krizleri, 28 Şubat süreci vb. gelişmelerden dolayı halk ağır bedeller ödemek zorunda kalmıştır. 2002 yılında yapılan genel seçimlerde tek başına iktidar olan Ak Parti ülkeyi 16 Nisan 2017 referandumuyla kabul edilen ve 9 Temmuz 2018 tarihi itibarıyla uygulanmaya konulan Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine kadar ülkeyi parlamenter sistem içerisinde idare etmiş, 2018’den beri ülke, cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ile idare edilmektedir. 2002 ile 15 Temmuz 2016 askeri darbe girişimine kadar ki süreçte de parlamenter sistemde var olan vesayetçi yapı, iktidar partisinin birçok faaliyetini engellemek ve iktidardan uzaklaştırmak için çabalamış ancak halkın sağduyusu ve seçimlerde iktidar partisine verdiği destek sayesinde başarılı olamamıştır. Bu süreçte de vesayet sistemi ile iktidar arasındaki mücadele ne yazık ki hem ulusal hem de uluslararası alanda zaman zaman ülkemizi zora sokmuş ve toplumun ağır bedeller ödemesine neden olmuştur.

Sonuç olarak; yukarıda kısaca izah etmeye çalıştığım parlamenter sistemin uygulandığı geçmişten bugüne kadar ki süreç değerlendirildiğinde, hem yasalardaki açıklar hem de bir türlü oluşturulamayan güçlü iktidarlardan dolayı ülkede, siyasi, ekonomik ve hükümet krizleri hiç bitmemiş ortalama her 10 yılda bir askeri darbeler, 1-2 yıl arasında değişen hükümetler veya yapılan seçimler istikrarsızlığı körüklemiştir. Bütün bunların sonucunda bir türlü belini doğrultamayan, sürdürülebilir bir ekonomik yapı ile siyasi istikrarı sağlayamayan ülkemiz, ne yazık ki emperyalist güçlerin ve onların içerideki işbirlikçilerinin etki alanından kurtulamamıştır. Bu durum parlamenter sistemin geçmişten bugüne ülkemizin gelişim sürecine katkı sağlamadığının açık ispatı iken, bu gün neden parlamenter sistemin geri getirilmek istendiğini de anlamak mümkün değildir. Bu talep ancak eskiden nemalandıkları alanları ve iktidar olma gücünü kaybeden vesayetçi zihniyet ile çoğunluğa hükmeden azınlığın saltanat talebi olabilir. Hâlbuki Parlamenter sistem yerine uygulamada olan Cumhurbaşkanlığı Hükümet sisteminin yasama, yürütme ve yargı erkleri arasındaki dengeyi sağlayacak, iyi bir denetim mekanizması ile desteklenerek sağlam bir yasal zemine oturtulması, ülkenin ekonomik ve siyasal istikrarını sağlayacağı gibi daha güçlü ve müreffeh bir ülke olma yolunda ilerlemesinin önünü açacaktır.

NELER SÖYLENDİ?
@
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Trabzonspor1539
  • 2Konyaspor1527
  • 3Fenerbahçe1527
  • 4Hatayspor1526
  • 5Başakşehir FK1525
  • 6Alanyaspor1524
  • 7Galatasaray1523
  • 8Fatih Karagümrük1522
  • 9Beşiktaş1521
  • 10Adana Demirspor1520
  • 11Sivasspor1519
  • 12Giresunspor1519
  • 13Kayserispor1519
  • 14Altay1518
  • 15Antalyaspor1518
  • 16Gaziantep FK1518
  • 17Göztepe1514
  • 18Yeni Malatyaspor1514
  • 19Kasımpaşa1511
  • 20Çaykur Rizespor1510
Gazete Manşetleri
E-GAZETE
SONSÖZ 61.SAYI
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA
ifşa kayseri escord kayseri esc ataşehir bayan partner escobar ifşa kayseri esc bayan http://kayseri.otelincele.net