DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Prof.Dr.Mehmet Çavaş
Prof.Dr.Mehmet Çavaş
Giriş Tarihi : 12-01-2022 13:47

TÜRKİYE’NİN SANAYİLEŞME HAMLELERİ NASIL ENGELLENDİ?

Osmanlı Devlet-i Alliyyesi tarafından başlatılan sanayileşme hamleleri, Cumhuriyetin ilanından sonra Gazi Mustafa Kemal Paşanın önderliğinde kurulan genç Cumhuriyet’te de devam etmiştir. O dönemde çok sayıda sanayi tesisi kurularak yerli ve milli imkânlar ile nelerin başarıldığını daha önceki yazılarımda belirtmiştim. Ne yazık ki Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın vefatı bu süreci ciddi bir şekilde etkilemiş, Türkiye’deki sanayileşme hamlelerinde 1939 yılında kırılmalar başlamış ve 1950’li yıllar birçok sanayi kuruluşu için sonun başlangıcı olmuştur. Peki, bu süreçte neler oldu da 1950’lilere gelindiğinde Türkiye sanayileşme sürecinde bir yol ayrımına gelmek zorunda kaldı? Süreci anlamak açısından bu sorusunun cevabı önemlidir. Bu süreç, 1947 yılında Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasında Marshall yardımları kapsamında yapılan bir antlaşma ile başlar. Bu antlaşma çerçevesinde ABD, Türkiye ile ilgili durum tespiti ve raporlar hazırlatmak üzere heyetler gönderir. 1948-1950 yılları arasında gönderilen Hilts, Baker ve Thornburg başkanlığındaki heyetlerin hazırladığı raporlar Türkiye’nin sanayileşme sürecinde bir yol ayrımına gelmesinde etkili olur. Bu raporların ne kadar etkili olduğu, dönemin resmi belgelerinde, dönemi bire bir yaşayan tanıkların hatıratlarında, en önemlisi de siyasi iradenin aldığı kararlar ve uygulamalarında açıkça görülmektedir. Söz konusu raporlarda, Türkiye’nin demiryolu yapımından vazgeçerek karayolu yapımına ağırlık vermesi, sanayileşme hamlelerinden vazgeçerek Avrupa’nın gıda ihtiyacını karşılamak üzere tarıma ağırlık vermesi, ihtiyacı olan sanayi ürünlerini Avrupa ve Amerika’dan ithal etmesi, başta kömür olmak üzere diğer madenlerin üretiminin yerli sanayi için değil, batı sanayisinin ihtiyacını karşılamak üzere ihraç etmesi vb. birçok talep ne yazık ki Türkiye’ye kabul ettirilir. Bu yaklaşımlar karşısında yerli ve milli olan iş dünyası direnir, bu uygulamaların Türkiye’nin sanayileşme sürecini sonlandırarak dışa bağımlı hale getireceğini belirtmiş olmasına rağmen, maalesef bu çabalar dikkate alınmaz. Bunun yerine batılıların hazırladığı raporlara itibar edilerek batının talepleri harfiyen yerine getirilir. Yapılan antlaşmalar kapsamında, önce Türkiye’ye çok az sayıda, teknolojisi eski ve işe yaramayan birkaç uçak, silah vb. askeri teçhizat hibe edilerek ülkenin sanayileşme hamleleri sonlandırılır, daha sonra da çok ciddi sayıda uçak, silah vb. askeri tecçhizat satılarak ülkemiz adeta batının pazarı haline getirilir. Bu şekilde hem Türkiye’nin sanayileşmesi engellenmiş, hem batı ürettiği sanayi ürünlerini satacağı bir pazar oluşturmuş hem de ülke dışa bağımlı hale getirilmiştir. Yapılan hatanın vahameti ancak Kıbrıs’ta Rumların Türklere uyguladığı soykırımın artması ile birlikte Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahale kararı alması ile anlaşılır. 5 Haziran 1964 yılında Amerika Birleşik Devletleri başkanı Lyndon B. Johnson tarafından dönemin başbakanı İsmet İnönü'ye

bir mektup gönderilir. 1966 yılına kadar kamuoyundan saklanan bu mektupta ABD, Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahale edemeyeceğini, şayet müdahale ederse Amerika’dan satın aldığı uçak, silah ve diğer askeri teçhizatı kullanamayacağı belirtilmiş, tabiri caizse Türkiye’ye aba altından sopa gösterilmiştir. Bu mektuptan sonra İsmet İnönü yakın çevresine Batı’ya güvenmekle büyük bir hata yaptıklarını ifade etmiş olsa da, ne yazık ki iş işten geçtiği için eli kolu bağlı oturmaktan başka yapılacak bir şey kalmamıştır.

Ülkemizde yaşanan bu süreç, Batı’nın yıllardır uyguladığı benzer taktikler ile birçok ülkeyi nasıl bağımlı hale getirdiğinin, ülkelerin sanayileşmesini nasıl engellediğinin, ülkelerin sahip olduğu kaynakları nasıl sömürdüğünün açık bir örneğidir. Bu yüzden geçmişi bilmeden, bugünü anlamanın ve geleceği planlamanın mümkün olamayacağını her yazımda vurguluyorum. Yapılan hatalar ve yanlış tercihler neticesinde ne yazık ki Türkiye sanayileşme yolunda önemli fırsatlar kaçırmıştır. 1975’ten sonra yeniden başlatılmaya çalışılan sanayileşme hamlelerinde ise ülkedeki sosyal olaylar, kısa ömürlü koalisyon hükümetleri, siyasi ve ekonomik çalkantılar vb. nedenlerden dolayı maalesef 2000’li yıllara kadar ciddi bir ilerleme kaydedilememiştir. 2000’li yıllardan sonra hızlandırılan sanayileşme hamleleri ile savunma sanayi başta olmak üzere birçok alanda önemli aşamaların kaydedildiği de malumunuzdur. Fakat bu açığı kapatmak ve daha ileri bir düzeye ulaşabilmemiz için daha çok çalışmamız gerektiği de aşikârdır. Bu yüzden Cumhuriyetimizin 100. yılı olan 2023’e doğru giderken her alanda geliştirilecek yeni stratejiler ve yatırım planları ile katma değeri yüksek teknolojik ürünlerin üretilmesi önemlidir. Ancak bu şekilde dışa bağımlı değil, kendi ayakları üzerinde duran, tüketen değil üreten, model alan değil model alınan tam bağımsız bir Türkiye’nin inşası mümkündür. Bu yolda herkesin üzerine düşeni yaptığı daha güzel ve müreffeh yarınlarda görüşmek dileğiyle…

 

NELER SÖYLENDİ?
@
KÖŞE YAZARLARI TÜMÜ
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper Lig Ahmet Çalık SezonuOP
  • 1Trabzonspor3781
  • 2Fenerbahçe3770
  • 3Konyaspor3767
  • 4Başakşehir FK3762
  • 5Alanyaspor3761
  • 6Beşiktaş3758
  • 7Antalyaspor3758
  • 8Fatih Karagümrük3757
  • 9Adana Demirspor3652
  • 10Kasımpaşa3750
  • 11Hatayspor3750
  • 12Sivasspor3648
  • 13Galatasaray3648
  • 14Kayserispor3747
  • 15Giresunspor3745
  • 16Gaziantep FK3743
  • 17Çaykur Rizespor3636
  • 18Altay3734
  • 19Göztepe3728
  • 20Yeni Malatyaspor3720
Gazete Manşetleri
E-GAZETE
SONSÖZ 61.SAYI
BURÇ YORUMLARI
  • KOÇ
    Koç Burcu
  • BOĞA
    Boğa Burcu
  • İKİZLER
    İkizler Burcu
  • YENGEÇ
    Yengeç Burcu
  • ASLAN
    Aslan Burcu
  • BAŞAK
    Başak Burcu
  • TERAZİ
    Terazi Burcu
  • AKREP
    Akrep Burcu
  • YAY
    Yay Burcu
  • OĞLAK
    Oğlak Burcu
  • KOVA
    Kova Burcu
  • BALIK
    Balık Burcu
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA